Συστήματα Μη Λεκτικής Μουσικής Διδασκαλίας

Η τέχνη της μουσικής διδασκαλίας δεν περιορίζεται μόνο στην ανάγνωση παρτιτούρας. Στην καρδιά της βρίσκεται η ανάπτυξη δεξιοτήτων μέσω συστηματικών προσεγγίσεων που εστιάζουν στις ακουστικο-κινητικές διαδικασίες μάθησης (aural-motor learning).

Σπουδαίοι παιδαγωγοί όπως οι Émile Jaques-Dalcroze, Carl Orff, Zoltán Kodály και Shinichi Suzuki θεμελίωσαν συστήματα όπου η διδασκαλία γίνεται "πράττοντας αντί λέγοντας", εξηγώντας δηλαδή μέσω της ίδιας της μουσικής και όχι μέσω της λεκτικής γλώσσας.

Οι Τρεις Πυλώνες της Ακουστικο-Κινητικής Προσέγγισης

Η βασική αρχή αυτών των συστημάτων είναι η δημιουργία μιας στέρεης βάσης μη λεκτικών εμπειριών και βιωματικής γνώσης, πριν ο μαθητής περάσει σε οπτικές διαδικασίες (όπως η ανάγνωση):

Émile Jaques-Dalcroze: Συνδυάζει τη Ρυθμική (Eurythmics) με το solfège. Στόχος είναι ο μαθητής να αντιλαμβάνεται και να βιώνει τη μουσική αντανακλώντας την μέσα από το σώμα του, χρησιμοποιώντας τόσο αδρές όσο και λεπτές κινητικές δεξιότητες. Αξίζει να σημειωθεί πως το σύστημά του δημιουργήθηκε πρωτίστως για σπουδαστές ωδείων, ώστε να βελτιώσουν την ακουστική τους ικανότητα.

Carl Orff (Schulwerk): Εστιάζει στη μίμηση και τα ρυθμικά μοτίβα (ostinato). Ο δάσκαλος γνωρίζει το ρεπερτόριο από μνήμης και οι μαθητές βιώνουν τον ήχο οργάνων (ξυλόφωνα, μεταλλόφωνα, τύμπανα χειρός) συνδέοντάς τον με την κίνηση των χεριών.

Zoltán Kodály: Ενισχύει τη σύνδεση τραγουδιού, σχετικού solfège και ενός συστήματος χειρονομιών (hand movements), εμπνευσμένο από το έργο των Glover και Curwen.

Η Μη Λεκτική Διδασκαλία στην Πράξη

Σε αυτά τα συστήματα, οι δάσκαλοι λειτουργούν ως φορείς γνώσης που χρησιμοποιούν μουσικά μοτίβα αντί για λεκτικές οδηγίες. Η επικοινωνία κατά τη διάρκεια του μαθήματος συμβαίνει κυρίως μέσα στη μουσική.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα παιχνίδια αντίδρασης:

Ο δάσκαλος παίζει ή τραγουδά μια κατιούσα μικρή τρίτη για να δώσει το σήμα στους μαθητές να καθίσουν.

Αντίστοιχα, χρησιμοποιεί την αντίθετη κίνηση για να σηκωθούν.

Με αυτόν τον τρόπο, οι μαθητές αναπτύσσουν μια σωματική απόκριση στην κίνηση της μελωδίας και εισάγονται βιωματικά στα βασικά στοιχεία της πεντατονικής κλίμακας, χωρίς να χρειαστεί ούτε μία λέξη.